İdeal Devlet

Farabi

Farabi’yi ta bir yıl öncesinde küçük el kitabı ile tanıdım. Gerçekten merak ettim, kitaplarını ve felsefesini araştırdım. Her zaman yaptığım gibi, araştırma yaptıktan sonra sanki okumuş ve öğrenmişim gibi olmayan bir şeyin tatminini içimde yaşadıktan sonra okumaya fırsat oluşturmadım.

Şimdi ise aylar sonra günlerimin stajda geçtiği şu vakitlerde, zamanımın değerini idrak etmeye fırsat bulmuşken, yapmak istediklerim için harekete geçiyorum.

Bunun için attığım adımlardan birisi de bu kitabı okumak oldu.

Kulaktan dolma olarak felsefeye dair bir şeyler biliyoruz, konuşuyoruz, bencesini tartışıyoruz. Bunun yerine açıp eserlerini okumak gerçekten farklı oluyormuş. Eseri ile beraber o zamandan bir felsefe altyapısını nasıl kurduğuna ve bakış açısına tanıklık ediyorsunuz.

Farabi’nin bu kitabında da böyle oldum açıkcası. İdeal Devlet eserinde Platon’un Devlet kitabından esinlenme bolca mevcutmuş. Ben bu kitabı okumadım ama araştırdığımda böyle bir sonuca vardım.

Bu kitaba başlarken felsefelerinin hangisi daha değerli açısından bakmadım . Amacım sadece Farabi’ye olan merağımı gidercek bir okumaydı ve öyle de oldu. Her bir bölümünü zevkle okudum açıkcası. Okduğum diğer felsefe kitaplarına göre (çok az) de bana ağır gelmedi. Bazen tekrar tekrar aynı sayfaları okudum ama yine de kafamı öyle böyle karıştıracak bir şey okumadım.

Felsefesi ve Geçerliliği

Kitabın büyük bir bölümünde bir altyapı oluşturmaya çalışıyor, bu alt yapı bazı konularda bana çok saçma gelse dahi bazı konularda da bence halen geçerliliğini devam ettiriyor.

X - İkinci Var Olan’la Bir’den Çok’un Taşması Hakkında

Bu bölümde İlk Var Olan’dan İkinci Var Olan’ın varlığının taştığını ve bu İkinci Var Olan Birinci Var Olan’ı düşündüğü için Üçüncü Var Olan’ın taştığından bahsediyor. Üçüncü Var Olan’ın varlığından zorunlu olarak Gök Varlık çıkacağından bahsediyor.

Bunu neye dayanarak dendiğini tam olarak anlamış değilim. Bazı şeyler akli olarak temellendirilecekse dahi bu denli bir temellendirmeyi o zaman nasıl doğru bulabildiler ?

Bu anlattığım olayların temeli Sudur Teorisidir. Plotinos’un (Yeni Eflatunculuk) Sudur (Taşma) teorisini Farabi zamanında İslam yaratılış incanına uyarlamıştır. O zaman aklımda şu soru geliyor. Sudur teorisi üzerine bir temel oluşturmak istenmesi ne kadar mantık çerçevesindeydi?

O zaman için bu model en mantıklı olduğu için bunu kabul etmelerini anlyorum. Aslında tüm devirde buna benzer olaylar yaşanıyor. Sanırım olaya biraz bilimsel geçerlilik olarak bakmak lazım diye düşünüyorum.

Merağımı Çeken Konu Başlıkları

XX İnsan Ruhunun Parçaları ve Esasları Hakkında

Bu bölümde insanın 5 duyu organ dışında yönetildiği veya yönettiği esaslar hakkında bahsediyor. Burada benim en çok dikkatimi çeken konu şu oldu:

Bir şeyin tahayyülü arzu edildiğinde ise bu, farklı yollarla gerçekleştirilir: Onlardan biri, umulan ve beklenen şeyin tahayyül edilmesi veya geçmişte meydana gelen bir şeyin tahayyül edilmesi veya tahayyül kuvvetinin birleştirdiği şeyin temenni edilmesinde olduğu gibi, tahayyül kuvvetinin doğrudan fiili sonucudur. İkincisi, tahayyül kuvvetine duyusal algıdan bir şeyin gelmesi ve bu şeyin kendisinden korkulan veya güvenilir bir şey olarak tahayyül edilen başka bir şeye dönüştürülmesidir. Ayrıca bu, tahayyül kuvvetine akılsal kuvvetten gelen bir şeyin eklenmesi yoluyla da gerçekleştirilir.

Bu oluşturduğum akış şemasında aslında durum netleşiyor. Tahayyülün arzu edilmesi sonucu ortaya çıkanların maddelendirilmesi olarak düşünebiliriz. Bilmiyorum ama bu kadar soyut bir şeyin somut olarak elimizde madde madde görebildiğimiz keskin bir çerçeveyle sunulabiliyor olması insanı rahatlatıyor. Aynı matematiğin net olması gibi. Matematiğin tanımlar içerisinde her zaman kesin sonuçlar vermesi, belirsizliğin olmaması açısından hissiyatı benim için aynı.

Sonuç

Sonuç olarak bu kitabı iyi ki okumuşum diyorum. Okuyarak az da olsa kendime bir farkındalık kattığımı düşünüyorum. Bundan sonra Gazali okumak istiyorum çünkü Gazali’nin felsefecilerin bu Sudur Teorisi gibi olaylarda ileriye gidildiğine dair akılcı yaklaşımları var.

Bu kitabı bir daha okumak isterim ve elimde var olan notlarıma bakarak daha buraya ekleme yapmak isterim. Umarım istediklerimi yaparım.